Het speelgoedboek ligt er weer: wanneer mag je strepen?

Het speelgoedboek van bol ligt op de keukentafel. Nog dicht. Die van Dreamland is onderweg, en ik vermoed dat hij eerder bij ons op de mat valt dan de eerste pepernoot.

Evi is vier en een half. Ze heeft hem nog niet gezien. Dat is een kwestie van dagen, misschien uren. Wie weleens een kleuter heeft gehad, weet dat een stapel glanzend papier met speelgoed erop zich niet laat verstoppen. Niet onder de krant, niet achter de fruitschaal, nergens.

Dus stonden we er even naar te kijken, met z’n tweeën. En stelden we onszelf een vraag die je eigenlijk elk jaar zou moeten stellen, maar die ik nooit eerder hardop had gezegd: waarom doen we dit eigenlijk?

Vroeger had je één boek, en een pen

Wie in de jaren 90 opgroeide, kent het ritueel. Het speelgoedboek van Intertoys viel op de mat, en daarmee was de toon gezet voor de komende zes weken. Je pakte een pen. Je omcirkelde. Je omcirkelde nog meer. Je zette sterretjes bij de dingen die echt belangrijk waren, en ergens rond pagina 80 stond bijna alles van Nintendo, dat je drie keer omcirkelde zodat er geen misverstand kon bestaan. Vooral Ocarina of Time staat me nog bij. Die heb ik uiteindelijk notabene zelf gekocht, na een goede dag op de Koninginnemarkt. Oh, en zo’n domino-steentjes plaatser, wat was dat toch leuk om uiteindelijk te hebben. Het werd mij toen nog makkelijker gemaakt om thuis je eigen Domino Day te houden.

Dat boek was een instituut. In 2019 verscheen de Intertoys-editie voor de 42ste keer, en dat terwijl de keten datzelfde jaar failliet ging en een doorstart maakte. Het boek kwam er gewoon.

En in datzelfde jaar deed de grootste webwinkel van het land iets wat nergens op leek te slaan: bol bracht voor het eerst een papieren speelgoedboek uit. Honderdvierenzestig pagina’s, full colour. Een webwinkel die drukwerk door de brievenbus duwt. Je zou zeggen dat ze het internet niet helemaal snapten. Het tegendeel bleek waar.

Waarom doen we dit eigenlijk?

Laten we eerlijk zijn over wat er op de keukentafel ligt. Het is een reclamefolder. Een hele dikke, hele mooie reclamefolder. Bol verspreidt dit jaar 3,3 miljoen exemplaren, wat neerkomt op één gratis boek voor elk kind in Nederland en Vlaanderen. Dat doe je niet uit liefde voor de Sint.

En toch. Toen ik eraan dacht om hem gewoon bij het oud papier te leggen, voelde dat verkeerd. Niet omdat ik zo graag wil dat Evi meer spullen krijgt. Wel omdat ik me nog herinner hoe dat bladeren voelde. Het was het eerste moment in het jaar waarop je mocht willen. Hardop, met een pen.

Ik denk dat daar het antwoord zit. Het boek is geen boodschappenlijst, het is voorpret. En voorpret is een vaardigheid. Je leert kiezen (want alles kan niet). Je leert wachten (want het is pas 5 december, of zelfs kerst). En je leert dat de helft van de lol van een cadeau zit in de weken dáárvoor.

Daar komt nog iets bij. Het alternatief voor een speelgoedboek is niet geen verlanglijstje. Het alternatief is een verlanglijstje dat ontstaat via YouTube-filmpjes en reclames tussen de tekenfilms door, voor wie nog tv kijkt. Dan heb ik liever een boek met een begin en een eind, dat op de bank ligt en waar we samen doorheen kunnen.

Hoe slim doet bol het eigenlijk?

Ik heb het boek zelf nog niet opengeslagen (het moet nog even dicht blijven, zie hierboven). Maar wat bol er zelf over vertelt, is interessant genoeg om bij stil te staan.

Het eerste wat opvalt: er staan geen prijzen in. Naast elk product staat een QR-code. Bol zegt dat dat is omdat prijzen veranderen, en dat klopt vast. Maar het heeft een bijeffect dat ik als ouder best prettig vind: een kind van vier en een half ziet geen verschil tussen een cadeau van € 15 en een van € 150. Alles is even mooi. Het prijsgesprek voer je later zelf, met je telefoon in de hand.

Scan je zo’n code met de Grote Speelgoed App, dan gebeurt er meer. Kinderen kunnen het speelgoed via augmented reality en video’s bekijken en een digitaal verlanglijstje maken dat ze met hun ouders kunnen delen. Nieuw dit jaar: elf bekende Nederlandse en Vlaamse creators, onder wie Rutger & Thomas, Meester Jesper en Lieve Merlijn, met elk een eigen pagina vol opdrachten in een ‘Doeboek’. Na een maand neemt De Club van Sinterklaas het verhaal over richting pakjesavond.

Dat is slim. Echt slim. Het boek is geen folder meer, het is de voordeur van een twee maanden durende campagne. Je kind bladert, scant, kijkt een filmpje, doet een challenge, en het verlanglijstje staat ondertussen keurig in je bol-account. Zonder dat iemand een pen heeft vastgehouden.

En daar zit voor mij de kanttekening. Het omcirkelen was van jou. Een scheef rondje met een viltstift is een herinnering. Een lijstje in een app is data. Ik ga het boek er niet om weggooien, maar ik weet wel welke versie Evi van mij krijgt: de papieren. De app mag later.

Het speelgoedboek van Dreamland is nog onderweg. Zodra het er is, leg ik ze naast elkaar.

Wanneer mag ze beginnen met strepen?

Dit was de vraag waar we het langst over deden. Het boek valt begin oktober op de mat. Pakjesavond is op 5 december. Voor een kind van vier en een half is dat ongeveer een eeuwigheid.

Het probleem met vroeg beginnen is niet het strepen zelf. Het probleem is dat een verlanglijstje dat in oktober af is, in november opnieuw wordt geschreven. En nog eens. Op 4 december weet niemand meer wat de eerste keuze was, het kind al helemaal niet.

Dus dit is wat we gaan proberen:

1. Bladeren mag meteen. Samen op de bank, gewoon kijken. Wijzen mag, praten mag, roepen dat je álles wil mag ook.
2. Strepen pas iets voor de intocht. Dan begint het Sinterklaasgevoel echt, en heeft het boek een duidelijke plek in het verhaal.
3. Een beperkt aantal rondjes. Geen tien pagina’s vol cirkels, maar een (behoorlijke) handvol, zodat kiezen ook echt kiezen is. Hoeveel precies weet ik nog niet; dat is voor ons ook ontdekken.
4. Sint en kerst apart. Twee momenten, twee lijstjes. Anders wordt december één grote bestelling.
5. Het uiteindelijke lijstje maakt ze zelf. Uitknippen, opplakken, tekenen. Dat gaat in de schoen.

Of het werkt? Ik laat het weten. Ik schat de kans dat ze vóór de intocht toch al een pen heeft gevonden op een procent of tachtig.

Het blijft een folder. En toch.

Het speelgoedboek is reclame, dat weet iedereen. Bol weet het, ik weet het, en over een paar jaar weet Evi het ook. Maar het is reclame die al ruim veertig jaar hetzelfde doet met kinderen: ze een paar weken laten dromen, met een stapel papier op schoot.

Dat gun ik haar. Met een pen. Na de intocht.